ସାମ୍ବିଧାନିକ ବ୍ୟବସ୍ଥା

• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 36–51 ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନରେ ରାଜ୍ୟ ନୀତିର ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ ତତ୍ତ୍ୱ (DPSP) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
• ଏଗୁଡ଼ିକ ଅନାଦାଳପାତ୍ର ତତ୍ତ୍ୱ, ଅର୍ଥାତ୍ ଏହାକୁ କୋର୍ଟ ଦ୍ୱାରା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ଶାସନ ପାଇଁ ମୂଳଭୂତ।
• ଏଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ବିଧାନର ଅଂଶ ଏବଂସମ୍ବିଧାନର ଆଦର୍ଶକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ।
• DPSP ଏକଆଇନଗତ ବାଧ୍ୟତା ନୁହେଁ କିନ୍ତୁ ରାଜ୍ୟକୁ ନୀତି ଓ ଆଇନ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ କରେ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 36: DPSPରପରିସର ଓ ସ୍ୱଭାବ ପରିଭାଷିତ କରେ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 37: DPSP ଦେଶର ଶାସନରେମୂଳଭୂତ ବୋଲି କହେ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 38:ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ଓଲୋକଙ୍କ କଲ୍ୟାଣ ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଏ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 39:ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ନ୍ୟାୟ, ସମାନ ସ୍ଥିତି ଓ ସୁଯୋଗ ସମେତ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 39A:ସମାନ କାମ ପାଇଁ ସମାନ ଦରମା ପ୍ରସ୍ତାବ କରେ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 40:ଗ୍ରାମ ପଞ୍ଚାୟତର ସଂଗଠନ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦିଏ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 41:କାମ, ଶିକ୍ଷା ଓ ସରକାରୀ ସହାୟତା ଅଧିକାର ନିଶ୍ଚିତ କରେ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 42:ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗ ଓ ମାନବିକ କାମ ପରିବେଶ ଉପରେ ଦୃଷ୍ଟି ଦିଏ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 43:କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ସ୍ୱେଚ୍ଛାଚାରିତ ଭାଗିଦାରିତା ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦିଏ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 43A:କର୍ମଚାରୀଙ୍କ ପରିଚାଳନାରେ ଭାଗିଦାରିତା ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରେ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 44:ଏକତାନ ସିଭିଲ କୋଡ୍ ପାଇଁ ପ୍ରଚାର କରେ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 45: ଶିଶୁଙ୍କ ପାଇଁପ୍ରାଥମିକ ଶିଶୁ ଯତ୍ନ ଓ ଶିକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କରେ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 46:ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ ଓ ଅଲ୍ପସଂଖ୍ୟକଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦିଏ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 47:ଶିକ୍ଷା, ସାଧାରଣ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ କଲ୍ୟାଣ ଉନ୍ନତି ଲକ୍ଷ୍ୟ ରାଖେ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 48:କୃଷି ଓ ପଶୁପାଳନ ସଂଗଠନ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦିଏ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 48A:ପରିବେଶର ସୁରକ୍ଷା ଓ ଉନ୍ନତି ନିଶ୍ଚିତ କରେ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 49:ଅଲ୍ପସଂଖ୍ୟକ ସଂସ୍ଥା ଓଧାର୍ମିକ ଓ ସାଂସ୍କୃତିକ ଅଧିକାର ସୁରକ୍ଷା କରେ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 50:ନ୍ୟାୟିକ ଓ କାର୍ଯ୍ୟାନୁଷ୍ଠାନିକ ବିଭାଗ ପୃଥକୀକରଣ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦିଏ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 51:ମୂଳଭୂତ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ସମ୍ବିଧାନର ଆଦର୍ଶ ଉପରେ ଆଧାରିତ, ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରେ।

ସାମାଜିକ ନୀତିଗୁଡ଼ିକ

ଗାନ୍ଧୀୟ ନୀତିଗୁଡ଼ିକ

• ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଭିତ୍ତି, ଏହି ନୀତିଗୁଡ଼ିକଆତ୍ମନିର୍ଭରତା, କେନ୍ଦ୍ରୀଭୂତ ଶାସନ ଓ ଗ୍ରାମୀଣ ଉନ୍ନତି ଉପରେ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଅନ୍ତି।
• ପ୍ରଧାନ ଗାନ୍ଧୀୟ ନୀତିଗୁଡ଼ିକ:
  • କୁଟୀର ଶିଳ୍ପ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ (ଅନୁଚ୍ଛେଦ 43A)
  • ଜୈବିକ ଚାଷ ଓ ଗ୍ରାମ ଅର୍ଥନୀତି ସୁରକ୍ଷା (ଅନୁଚ୍ଛେଦ 48)
  • ସ୍ଥାୟୀ ଉନ୍ନତି ଓ ପରିବେଶ ସୁରକ୍ଷା (ଅନୁଚ୍ଛେଦ 48A)
  • ଆତ୍ମନିର୍ଭରତା ଓ ଶକ୍ତିର ବିକେନ୍ଦ୍ରୀକରଣ (ଅନୁଚ୍ଛେଦ 40, 43A)
• DPSP ରେ ଗାନ୍ଧୀୟ ନୀତିଗୁଡ଼ିକ ସନ୍ନିବିଷ୍ଟ ଅଛି ଯାହାଆର୍ଥିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓଗ୍ରାମୀଣ ଉନ୍ନତି ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦିଏ।

ଉଦାର-ବୌଦ୍ଧିକ ନୀତିଗୁଡ଼ିକ

• ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ବିଧାନର ପ୍ରସ୍ତୁତକାରୀମାନଙ୍କର ବୌଦ୍ଧିକ ଓ ଉଦାରବାଦୀ ଆଦର୍ଶକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରନ୍ତି।
• ପ୍ରଧାନ ଉଦାର-ବୌଦ୍ଧିକ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ:
  • ଏକତାପ୍ରାପ୍ତ ସିଭିଲ କୋଡ୍ (ଅନୁଚ୍ଛେଦ 44): ଧର୍ମ ନିର୍ବିଶେଷରେ ସମସ୍ତ ନାଗରିକଙ୍କ ପାଇଁ ଏକତ୍ରିକୃତ ଆଇନ ବ୍ୟବସ୍ଥା।
  • ଶିକ୍ଷାର ସ୍ୱାଧୀନତା (ଅନୁଚ୍ଛେଦ 45): ସମସ୍ତ ଶିଶୁଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଥମିକ ଶିଶୁ ଶିକ୍ଷା ନିଶ୍ଚିତ କରେ।
  • ସାଂସ୍କୃତିକ ଓ ଶିକ୍ଷାଗତ ଅଧିକାରର ସୁରକ୍ଷା (ଅନୁଚ୍ଛେଦ 29, 30): ଅଲ୍ପସଂଖ୍ୟକ ଭାଷା ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଏ।
  • ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷତା ଓ ବହୁତ୍ୱବାଦ (ଅନୁଚ୍ଛେଦ 25–28): ଧର୍ମିକ ସ୍ୱାଧୀନତା ଓ ସମାନ ବ୍ୟବହାରକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦିଏ।
• ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତଗୁଡ଼ିକ ଏକ ଧର୍ମନିରପେକ୍ଷ, ସମାବେଶୀ ଓ ବୌଦ୍ଧିକ ଭାବେ ଅଗ୍ରସର ସମାଜକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ରହିଛି।

ସଂଶୋଧନ ମାଧ୍ୟମରେ ଯୋଗ ହୋଇଥିବା ସିଦ୍ଧାନ୍ତ

ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ପ୍ରଧାନ ତଥ୍ୟ

• DPSP କେବଳ ନ୍ୟାୟିକ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଏଗୁଡ଼ିକ ଦେଶର ଶାସନ ପାଇଁମୌଳିକ ଅଟେ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 37 କହେ ଯେ DPSP ଦେଶର ଶାସନରେମୌଳିକ ଅଟେ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 48A****1979 ରେ ଯୋଗ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ2018 ରେଦୃଢ଼ କରାଗଲା।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 44 ଏକମାତ୍ର DPSP ଯାହାସମ୍ବିଧାନର ଅଂଶ କିନ୍ତୁବାଧ୍ୟକାରୀ ନୁହେଁ।
• ଏକରୂପ ନାଗରିକ ସଂହିତା ଏକବିବାଦାସ୍ପଦ DPSP, କାରଣ ଏହା ବିଭିନ୍ନ ଧର୍ମରବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଆଇନ ପ୍ରତିସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 49A****2018 ରେଭାଷାଗତ ଅଲ୍ପସଂଖ୍ୟକ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯୋଗ ହୋଇଥିଲା।
• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 51A ରେମୌଳିକ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ, ଯାହାର ମଧ୍ୟରେସମ୍ବିଧାନର ଆଦର୍ଶକୁ ସମ୍ମାନ କରିବା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।
• DPSP କୁ ପ୍ରାୟତ SSC ଓ RRB ପରୀକ୍ଷାରେ****ବହୁବିକଳ୍ପ ପ୍ରଶ୍ନ ଓତଥ୍ୟଆଧାରିତ ପ୍ରଶ୍ନ ଭାବରେ ପଚରାଯାଏ।

ମୌଳିକ ଅଧିକାର ଓ DPSP ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ

ବାରମ୍ବାର ପଚରାଯାଉଥିବା ପ୍ରଶ୍ନ (FAQs)

• ମୌଳିକ ଅଧିକାର ଓ ନୀତିନିର୍ଦ୍ଧାରକ ମୂଳନୀତି (DPSP) ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ କ’ଣ?
  ମୌଳିକ ଅଧିକାର ନ୍ୟାୟିକ ରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ଏବଂ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସ୍ୱାଧୀନତା ସୁରକ୍ଷା କରେ, ଯେପଣେ DPSP ନ୍ୟାୟିକ ରୂପେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ନୁହେଁ ଏବଂ ରାଜ୍ୟକୁ ସାମାଜିକ କଲ୍ୟାଣ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ପାଇଁ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ କରେ।

• କେଉଁ DPSP ସବୁଠାରୁ ବିବାଦାସ୍ପଦ?
  ଅନୁଚ୍ଛେଦ 44 (ଏକରୂପ ସିଭିଲ କୋଡ୍) ଧାର୍ମିକ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ନିୟମାବଳୀ ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ବିବାଦାସ୍ପଦ DPSP।

• କେଉଁ ସଂଶୋଧନ ଅନୁଚ୍ଛେଦ 48A ଯୋଗ କଲା?
  ଅନୁଚ୍ଛେଦ 48A 42ତମ ସାମ୍ବିଧାନିକ ସଂଶୋଧନ 1976 ଦ୍ୱାରା ଯୋଗ ହୋଇଥିଲା।

• ଅନୁଚ୍ଛେଦ 48A ର ମହତ୍ତ୍ୱ କ’ଣ?
  ଅନୁଚ୍ଛେଦ 48A ପରିବେଶର ସୁରକ୍ଷା ଓ ଉନ୍ନତି ନିମନ୍ତେ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ, ଟିକାଉ ଉନ୍ନତିକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଇଥାଏ।

• ଭାରତୀୟ ଶାସନରେ DPSP ର ଭୂମିକା କ’ଣ?
  DPSP ରାଜ୍ୟକୁ ନୀତି ଓ ଆଇନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ମାର୍ଗଦର୍ଶନ କରେ ଯାହା ଲୋକଙ୍କ ସାମାଜିକ ନ୍ୟାୟ, ଆର୍ଥିକ ସମାନତା ଓ କଲ୍ୟାଣ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ କରେ।