କେନ୍ଦ୍ର ଲୋକ ସେବା ଆୟୋଗ (UPSC)

• ସ୍ଥାପିତ: ସମ୍ବିଧାନର ଅନୁଚ୍ଛେଦ 315 ଦ୍ୱାରା
• କାର୍ଯ୍ୟ: କେନ୍ଦ୍ର ସେବା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା କରେ ଓ ସରକାରଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ପରାମର୍ଶ ଦିଏ
• ଗଠନ:
  • ଅଧ୍ୟକ୍ଷ: ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ
  • ସଦସ୍ୟ: ଏହାର 9-12 ଜଣ ସଦସ୍ୟ ଅଛନ୍ତି ସହିତ ଅଧ୍ୟକ୍ଷ, ସମସ୍ତେ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ
• ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ:
  • ସିଭିଲ ସେବା ପରୀକ୍ଷା (CSE) କରେ
  • ଭାରତୀୟ ବନ ସେବା ପରୀକ୍ଷା କରେ
  • ସମ୍ମିଳିତ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ସେବା ପରୀକ୍ଷା କରେ
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 1937 ରେ ଭାରତ ସରକାର ଆଇନ 1935 ଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ, ଓ 1950 ରେ ସମ୍ବିଧାନିକୃତ
• ରାଜ୍ୟ PSC ଠାରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ: UPSC କେନ୍ଦ୍ର ସେବା ପାଇଁ, ଯେତେବେଳେ State PSC ଗୁଡ଼ିକ ରାଜ୍ୟ ସେବା ପାଇଁ

ରାଜ୍ୟ ଲୋକ ସେବା ଆୟୋଗ (SPSC)

• ସ୍ଥାପିତ: ସମ୍ବିଧାନର ଅନୁଚ୍ଛେଦ 315 ଦ୍ୱାରା
• କାର୍ଯ୍ୟ: ରାଜ୍ୟ ସେବା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇଁ ପରୀକ୍ଷା କରେ ଓ ସରକାରଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ପରାମର୍ଶ ଦିଏ
• ଗଠନ:
  • ଅଧ୍ୟକ୍ଷ: ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ
  • ସଦସ୍ୟ: 2 ଜଣ ସଦସ୍ୟ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ
• ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ:
  • ରାଜ୍ୟ ସେବା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତି ପରୀକ୍ଷା କରେ
  • ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ପରାମର୍ଶ ଦିଏ
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 1954 ରେ ସ୍ଥାପିତ
• UPSC ଠାରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ: SPSC ରାଜ୍ୟ ସେବା ପାଇଁ, ଯେତେବେଳେ UPSC କେନ୍ଦ୍ର ସେବା ପାଇଁ

ଭାରତ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନ (ECI)

• ସ୍ଥାପିତ: ସମ୍ବିଧାନର ଅନୁଚ୍ଛେଦ 324 ଦ୍ୱାରା
• କାର୍ଯ୍ୟ: ସଂସଦ, ରାଜ୍ୟ ବିଧାନସଭା ଏବଂ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଓ ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ପାଇଁ ନିର୍ବାଚନ ପରିଚାଳନା କରେ
• ଗଠନ:
  • ମୁଖ୍ୟ ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର (CEC): ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ
  • ନିର୍ବାଚନ କମିଶନର: 2 ଜଣ ସଦସ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ
• ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ:
  • ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ନିର୍ପେକ୍ଷ ନିର୍ବାଚନ ପରିଚାଳନା
  • ଭୋଟର ତାଲିକା ଅଦ୍ୟତନ କରିବା ନିଶ୍ଚିତ କରେ
  • ଆଚରଣ ସଂହିତା କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ବିତ କରେ
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 1950 ରେ ସ୍ଥାପିତ
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦ: ଆଚରଣ ସଂହିତା (MCC) କୁ ECI ଦ୍ୱାରା କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ବିତ କରାଯାଏ
• ଉଦାହରଣ: ECI 2019 ଲୋକସଭା ନିର୍ବାଚନ ପରିଚାଳନା କଲା

ଆର୍ଥିକ କମିଶନ

• ସ୍ଥାପିତ: ସମ୍ବିଧାନର ଅନୁଚ୍ଛେଦ 280 ଦ୍ୱାରା
• କାର୍ଯ୍ୟ: କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଆର୍ଥିକ ସମ୍ପତ୍ତି ବଣ୍ଟନ ପାଇଁ ସୁପାରିଶ ଦିଏ
• ଗଠନ:
  • ଅଧ୍ୟକ୍ଷ: ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ
  • ସଦସ୍ୟ: ଅନ୍ୟ 2 ଜଣ ସଦସ୍ୟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ
• ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ:
  • ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁଦାନ ସୁପାରିଶ କରେ
  • କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ଆର୍ଥିକ ସ୍ଥିତି ସମୀକ୍ଷା କରେ
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: ପ୍ରଥମ ଆର୍ଥିକ କମିଶନ 1951 ରେ ସ୍ଥାପିତ
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଶବ୍ଦ: ଅନୁଦାନ ହେଉଛି ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଦିଆଯାଉଥିବା ଆର୍ଥିକ ସହାୟତା
• ଉଦାହରଣ: 14ତମ ଆର୍ଥିକ କମିଶନ (2010-2020) ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ କର ରୋଷେ 14% ଅଂଶ ସୁପାରିଶ କଲା

ଭାରତର ନିୟନ୍ତ୍ରକ ଓ ଲେଖାପାଳ ଜେନେରାଲ (CAG)

• ସ୍ଥାପିତ: ସମ୍ବିଧାନର ଅନୁଚ୍ଛେଦ 148 ଦ୍ୱାରା
• କାର୍ଯ୍ୟ: କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ହିସାବ ଅଡିଟ୍ କରେ ଓ ଲୋକ ଟଙ୍କାର ସଠିକ୍ ବ୍ୟୟ ନିଶ୍ଚିତ କରେ
• ଗଠନ:
  • CAG: ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ
• ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ:
  • କେନ୍ଦ୍ର ଓ ରାଜ୍ୟଗୁଡ଼ିକର ହିସାବ ଅଡିଟ୍ କରେ
  • ଅଡିଟ୍ ରିପୋର୍ଟ ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଓ ରାଜ୍ୟପାଳଙ୍କୁ ଦିଏ
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 1950 ରେ ସ୍ଥାପିତ
• ମୁଖ୍ୟ ପଦ: CAG ହେଉଛି ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନିକ ଅଡିଟର୍
• ଉଦାହରଣ: CAG ପ୍ରତିରକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ବ୍ୟୟ ଅଡିଟ୍ କରେ

ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି, ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି, ପଛୁଡ଼ା ବର୍ଗ ପାଇଁ ଜାତୀୟ କମିଶନ

ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି ପାଇଁ ଜାତୀୟ କମିଶନ (NCSC)

• ସ୍ଥାପିତ: 1989 (ସଂସଦ ଦ୍ୱାରା ଆଇନ)
• କାର୍ଯ୍ୟ: ଅନୁସୂଚିତ ଜାତିର ଅଧିକାର ଓ ସ୍ୱାର୍ଥ ସୁରକ୍ଷା
• ଗଠନ:
  • ଅଧ୍ୟକ୍ଷ: ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ
  • ସଦସ୍ୟ: 10 ଜଣ ସଦସ୍ୟ (ଜଣେ ମହିଳା ଓ ଜଣେ SC ବ୍ୟକ୍ତି ସମେତ)
• ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ:
  • ଭେଦଭାବ ଅଭିଯୋଗ ତଦନ୍ତ କରେ
  • ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ପରାମର୍ଶ ଦିଏ
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 1989 ରେ ସ୍ଥାପିତ

ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି ପାଇଁ ଜାତୀୟ କମିଶନ (NCST)

• ସ୍ଥାପିତ: 1990 (ସଂସଦ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଆଇନ ଦ୍ୱାରା)
• କାର୍ଯ୍ୟ: ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତିଙ୍କ ଅଧିକାର ଓ ସ୍ୱାର୍ଥ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ
• ଗଠନ:
  • ଅଧ୍ୟକ୍ଷ: ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ
  • ସଦସ୍ୟ: 10 ଜଣ ସଦସ୍ୟ (ଜଣେ ମହିଳା ଓ ଜଣେ ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି ବ୍ୟକ୍ତି ସମେତ)
• ପ୍ରଧାନ କାର୍ଯ୍ୟ:
  • ଭେଦଭାବ ଅଭିଯୋଗ ତଦନ୍ତ କରେ
  • ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ପରାମର୍ଶ ଦିଏ
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 1990 ରେ ସ୍ଥାପିତ

ପଛୋଟା ବର୍ଗ ଜାତି ପାଇଁ ଜାତୀୟ କମିଶନ (NCBC)

• ସ୍ଥାପିତ: 2002 (ସଂସଦ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଆଇନ ଦ୍ୱାରା)
• କାର୍ଯ୍ୟ: ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଛୋଟା ବର୍ଗ (OBC) ଅଧିକାର ଓ ସ୍ୱାର୍ଥ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ
• ଗଠନ:
  • ଅଧ୍ୟକ୍ଷ: ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ
  • ସଦସ୍ୟ: 10 ଜଣ ସଦସ୍ୟ (ଜଣେ ମହିଳା ଓ ଜଣେ OBC ବ୍ୟକ୍ତି ସମେତ)
• ପ୍ରଧାନ କାର୍ଯ୍ୟ:
  • ଭେଦଭାବ ଅଭିଯୋଗ ତଦନ୍ତ କରେ
  • ସାମାଜିକ ଓ ଆର୍ଥିକ ଉନ୍ନତି ପାଇଁ ପରାମର୍ଶ ଦିଏ
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 2002 ରେ ସ୍ଥାପିତ

ଭାରତର ଅଟର୍ନି ଜେନେରାଲ

• ସ୍ଥାପିତ: ସମ୍ବିଧାନର ଅନୁଚ୍ଛେଦ 165 ଦ୍ୱାରା
• କାର୍ଯ୍ୟ: ଭାରତ ସରକାରର ସର୍ବୋଚ୍ଚ କାନୁନି ଅଧିକାରୀ, ସରକାରଙ୍କୁ କାନୁନି ବିଷୟରେ ପରାମର୍ଶ ଦିଅନ୍ତି
• ନିଯୁକ୍ତି:
  • ରାଷ୍ଟ୍ରପତି ଦ୍ୱାରା ନିଯୁକ୍ତ
  • ସାଧାରଣତଃ ସେହି ବ୍ୟକ୍ତି ଯିଏ ସୁପ୍ରିମ କୋର୍ଟ କିମ୍ବା ହାଇକୋର୍ଟର ବିଚାରପତି ହୋଇଥାନ୍ତି
• ପ୍ରଧାନ କାର୍ଯ୍ୟ:
  • ସରକାରଙ୍କ ପକ୍ଷରେ ସୁପ୍ରିମ କୋର୍ଟ ଓ ହାଇକୋର୍ଟରେ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରନ୍ତି
  • ସରକାରଙ୍କୁ କାନୁନି ବିଷୟରେ ପରାମର୍ଶ ଦିଅନ୍ତି
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 1950 ରେ ପ୍ରଥମ AG ନିଯୁକ୍ତ
• ମୁଖ୍ୟ ପଦବୀ: AG ହେଉଛନ୍ତି ସରକାରଙ୍କ କାନୁନି ପରାମର୍ଶଦାତା

ସାମଗ୍ରୀ ଓ ସେବା କର ପରିଷଦ (ଜିଏସଟି ପରିଷଦ)

• ସ୍ଥାପିତ: ସମ୍ବିଧାନର ଅନୁଚ୍ଛେଦ 279A (122ତମ ସମ୍ବିଧାନ ସଂଶୋଧନ ଆଇନ, 2015 ଦ୍ୱାରା ଯୋଗ ହୋଇଛି)
• କାର୍ଯ୍ୟ: ଜିଏସଟିର ହାର, ଛାଡ, ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦିଗ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରିବା
• ଗଠନ:
  • ଅଧ୍ୟକ୍ଷା: କେନ୍ଦ୍ର ଅର୍ଥମନ୍ତ୍ରୀ
  • ସଦସ୍ୟ: କେନ୍ଦ୍ର ଅର୍ଥ ରାଷ୍ଟ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ, 3ଟି ରାଜ୍ୟ ସରକାର, ଓ ରାଷ୍ଟ୍ରପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମନୋନୀତ 2ଜଣ ସଦସ୍ୟ
• ପ୍ରଧାନ କାର୍ଯ୍ୟ:
  • ଜିଏସଟିର ହାର ନିର୍ଣ୍ଣୟ କରେ
  • ଛାଡ ଓ ସୀମା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନିଏ
  • ଜିଏସଟି ଗଠନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ସୁପାରିଶ କରେ
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 2017 ରେ ସ୍ଥାପିତ
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦ: ଜିଏସଟି ପରିଷଦ ହେଉଛି ଜିଏସଟି ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସମନ୍ୱୟ ପାଇଁ ଏକ ସମ୍ବିଧାନିକ ସଂସ୍ଥା
• ଉଦାହରଣ: ଜିଏସଟି ପରିଷଦ 5% ଓ 12% କର ହାର ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ଓ ସେବା ପାଇଁ ନିର୍ଣ୍ଣୟ କଲା