ଭାରତୀୟ ସମ୍ବିଧାନର ଅନୁଚ୍ଛେଦ 5 ରୁ 11

1. ଅନୁଚ୍ଛେଦ 5: ସମ୍ବିଧାନ ଆରମ୍ଭ ସମୟରେ ନାଗରିକତା

• ପରିଭାଷା: ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି 26 ଜାନୁଆରୀ 1950 ରେ ଭାରତରେ ବାସ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ନିମ୍ନଲିଖିତ କୌଣସି ଏକ ସ୍ଥିତି ପୂରଣ କରୁଥିଲେ, ସେ ଭାରତର ନାଗରିକ ହେବେ।
• ସ୍ଥିତିଗୁଡିକ:
  • ଭାରତରେ ଜନ୍ମିତ
  • ପିତା କିମ୍ବା ମାତା କୌଣସି ଜଣେ ଭାରତରେ ଜନ୍ମିତ
  • ସମ୍ବିଧାନ ଆରମ୍ଭ ପୂର୍ବରୁ ସିଧାସଳକ 5 ବର୍ଷ ଧରି ଭାରତରେ ସାଧାରଣତଃ ବାସ କରୁଥିଲେ

2 ଅନୁଚ୍ଛେଦ 6: ପାକିସ୍ତାନରୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ

• ପ୍ରୟୋଗଯୋଗ୍ୟତା: ବିଭାଜନ ପୂର୍ବରୁ କିମ୍ବା ବିଭାଜନ ସମୟରେ ପାକିସ୍ତାନରୁ ଭାରତକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏହି ଅନୁଚ୍ଛେଦ ଅଧୀନରେ ଆସିଥାନ୍ତି।
• ଦୁଇ ଶ୍ରେଣୀ:
  • a.] 19 ଜୁଲାଇ 1948 ପୂର୍ବରୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର: ବ୍ୟକ୍ତି ନାଗରିକ ହେବେ ଯଦି:
    • ସେ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ପିତା କିମ୍ବା ଦାଦା ଭାରତରେ ଜନ୍ମିତ ଥିଲେ [ଭାରତ ସରକାର ଆଇନ 1935 ଅନୁଯାୟୀ]
    • ଭାରତକୁ ଆସି ସ୍ଥାନାନ୍ତର ପରେ ଏଠାରେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି
  • b.] 19 ଜୁଲାଇ 1948 ପରେ ସ୍ଥାନାନ୍ତର: ନିମ୍ନଲିଖିତ ସର୍ତ୍ତ ପୂରଣ କରିବା ଆବଶ୍ୟକ:
    • ଭାରତ ସରକାର ଅଧିକାରୀଙ୍କ ନିକଟରେ ନାଗରିକ ଭାବେ ପଞ୍ଜୀକରଣ କରିବା
    • ପଞ୍ଜୀକରଣ ପୂର୍ବରୁ କମ୍ ରେ କମ୍ 6 ମାସ ଧରି ଏଠାରେ ରହିବା

3 ଅନୁଚ୍ଛେଦ 7: ପାକିସ୍ତାନକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ

• ପ୍ରୟୋଗଯୋଗ୍ୟତା: 1 ମାର୍ଚ 1947 କିମ୍ବା ତା’ପରେ ପାକିସ୍ତାନକୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏହି ଅନୁଚ୍ଛେଦ ଅଧୀନରେ ଆସିଥାନ୍ତି।
• ସ୍ଥିତି: ସେମାନେ ନାଗରିକ ବୋଲି ବିବେଚିତ ହେବେ ନାହିଁ।
• ବ୍ୟତିକ୍ରମ: ଯେଉଁମାନେ ସରକାରୀ ଅନୁମତି ସହ ପୁନର୍ବାସ କିମ୍ବା ସ୍ଥାୟୀ ଭାବେ ଫେରିବା ପାଇଁ ଭାରତକୁ ଫେରିଛନ୍ତି।

4 ଅନୁଚ୍ଛେଦ 8: ଭାରତ ବାହାରେ ରହୁଥିବା ଭାରତୀୟ ମୂଳ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ପାଇଁ

• ପ୍ରୟୋଗଯୋଗ୍ୟତା: ମୁଖ୍ୟତଃ ସେମାନେ ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରିଟିଶ ଶାସନ ଅଧୀନରେ ଭାରତ ବାହାରେ ରହୁଥିଲେ।
• ଯୋଗ୍ୟତା: ଭାରତ ବାହାରେ ରହୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିମ୍ନ ସ୍ଥିତିରେ ନାଗରିକ ହେଲେ:
  • ସେ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ପିତା-ମାତା କିମ୍ବା ଦାଦା-ନାନା ଭାରତରେ ଜନ୍ମିତ ଥିଲେ [Government of India Act 1935 ଅନୁଯାୟୀ]
  • ଏବଂ ସେ ଭାରତୀୟ ଡିପ୍ଲୋମାଟିକ/କନସୁଲାର ମିଶନରେ ନାଗରିକ ଭାବେ ପଞ୍ଜୀକରଣ କଲେ।

5 ଅନୁଚ୍ଛେଦ 9: ନାଗରିକତା ଓ ବିଦେଶୀ ନାଗରିକତା

• ବ୍ୟବସ୍ଥା: ଯଦି କେହି ସ୍ୱେଚ୍ଛାକୃତ ଭାବେ ଅନ୍ୟ ଦେଶର ନାଗରିକତା ଗ୍ରହଣ କରେ, ସେ ଭାରତୀୟ ନାଗରିକ ହେବା ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ହେବ।
• ନୈତିକତା: ଏକକ ନାଗରିକତାକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦିଏ ଏବଂ ଦ୍ୱୈତ ନାଗରିକତାକୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରେ।

6 ଅନୁଚ୍ଛେଦ 10: ନାଗରିକତା ଜାରି ରହିବା

• ବ୍ୟାପ୍ତି:
  • ଅନୁଚ୍ଛେଦ 5-9 ଅଧୀନରେ ନାଗରିକ ବୋଲି ସ୍ୱୀକୃତି ପ୍ରାପ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି, ନିରନ୍ତର ଭାବେ ନାଗରିକ ଭାବେ ସ୍ୱୀକୃତି ପାଇବେ।
  • ଏହି ସ୍ୱୀକୃତି ସଂସଦ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଆଇନ ଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ [ମୁଖ୍ୟତଃ Citizenship Act 1955]।

7 ଅନୁଚ୍ଛେଦ 11: ନାଗରିକତା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ସଂସଦର ଏକମାତ୍ର କ୍ଷମତା

• ସଂସଦକୁ କ୍ଷମତା:
  • ନାଗରିକତା ଅର୍ଜନ, ସମାପ୍ତି ଓ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆଇନ ନିର୍ମାଣ କରିବା।
  • ଏହି କାରଣରୁ Citizenship Act 1955 ସୃଷ୍ଟି ହେଲା।

B] 1955 ନାଗରିକତା ଆଇନ

1. ସଂକ୍ଷେପ

• ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ: 26 ଜାନୁଆରୀ 1955।
• ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ଭାରତର ନାଗରିକତା ଅର୍ଜନ ଓ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ପାଇଁ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା।
• ରଦ୍: Citizenship Act, 1955 କୁ Citizenship Act, 1986 ଦ୍ୱାରା ରଦ୍ କରାଯାଇଥିଲା, ପରେ Citizenship (Amendment) Act, 2019 ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିସ୍ଥାପିତ ହେଲା।

2. ମୁଖ୍ୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା

3. ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ ଓ ପଦବାଚ୍ୟ

• ପ୍ରବର୍ତ୍ତନ ତାରିଖ: 26 ଜାନୁଆରୀ 1955।
• ବାତିଲ କରାଯାଇଛି: ନାଗରିକତା ଆଇନ, 1986 ଦ୍ୱାରା।
• ସଂଶୋଧିତ: ନାଗରିକତା (ସଂଶୋଧନ) ଆଇନ, 2019 ଦ୍ୱାରା।

4. ପ୍ରତିଯୋଗିତାମୂଳକ ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଖ୍ୟ ତଥ୍ୟ

• ନାଗରିକତା ଆଇନ, 1955 ଥିଲା ଭାରତରେ ନାଗରିକତା ଉପରେ ପ୍ରଥମ ସମଗ୍ର ଆଇନ।
• ଏହାକୁ ନାଗରିକତା ଆଇନ, 1986 ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇଥିଲା, ଯାହା 1 ନଭେମ୍ବର 1949 ପରେ ଭାରତରେ ଜନ୍ମିତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ପାଇଁ “ଜନ୍ମ ମାଧ୍ୟମରେ ନାଗରିକତା” ଧାରଣା ଆଣିଥିଲା।
• ନାଗରିକତା (ସଂଶୋଧନ) ଆଇନ, 2019 ସ୍ୱାଭାବିକୀକରଣ ଓ ବଂଶ ମାଧ୍ୟମରେ ନାଗରିକତା ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ମାନଦଣ୍ଡରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଛି।
• ନାଗରିକତା (ସଂଶୋଧନ) ଆଇନ, 2019 ର କେତେକ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପାଇଁ ନାଗରିକତା ଆଇନ, 1955 ଏବେ ବି ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଏ।

5. ଅନୁଚ୍ଛେଦ 5–11 ଓ ନାଗରିକତା ଆଇନ, 1955 ମଧ୍ୟରେ ପାର୍ଥକ୍ୟ

C] ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ପୁନରାବୃତ୍ତି ପାଇଁ ସାରଣୀ