ଜାତୀୟ ଆନ୍ଦୋଳନ

1. ସ୍ୱଦେଶୀ ଆନ୍ଦୋଳନ

• ଅନ୍ୟ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା: ବନ୍ଦେ ମାତରମ୍ ଓ ବହିଷ୍କାର ଆନ୍ଦୋଳନ
• କାରଣ ହେଲା: ବଙ୍ଗଭଙ୍ଗ (1905) ଲର୍ଡ କର୍ଜନ୍ ଦ୍ୱାରା
• ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ଆତ୍ମନିର୍ଭରତା ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଓ ବିଦେଶୀ ସାମଗ୍ରୀ ବହିଷ୍କାର
• ମୁଖ୍ୟ ବୈଶିଷ୍ଟ୍ୟ:
  • ବ୍ୟାପକ ସାମୂହିକ ସମ୍ପୃକ୍ତି
  • ସ୍ୱଦେଶୀ ବିଦ୍ୟାଳୟ ଓ ଦୋକାନ ଗଠନ
  • ଦେଶୀ ସାମଗ୍ରୀ ବ୍ୟବହାର
• ଗୁରୁତ୍ୱ: ଭାରତରେ ବ୍ୟାପକ ରାଜନୈତିକ ଜାଗରଣର ଆରମ୍ଭ ଚିହ୍ନିତ କଲା
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 1905

2. ଖିଲାଫତ ଆନ୍ଦୋଳନ

• କାରଣ ହେଲା: ଅଟୋମାନ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟର ବିକ୍ଷେପ ଓ ଖଲିଫାତ୍ ବିଲୋପ (1918)
• ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ଖଲିଫାତ୍ ରକ୍ଷା ଓ ମୁସଲିମ୍ ହିତ ସୁରକ୍ଷା
• ନେତା: ଶୌକତ ଅଲି ଓ ମହମ୍ମଦ ଅଲି
• ମିଳିତ ସହଯୋଗ: ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ ସହ ମିଳିତ (1920-1922)
• ଗୁରୁତ୍ୱ: ମୁସଲିମ୍ ଏକତା ସୁଦୃଢ଼ କଲା ଓ ଜାତୀୟତାବାଦୀ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟକୁ ସମର୍ଥନ ଦେଲା
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 1919-1922

3. ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ

• ଆରମ୍ଭ କଲେ: ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ 1920 ରେ
• ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ରୌଲାଟ ଆଇନ୍ ଓ ବ୍ରିଟିଶ ନୀତି ବିରୋଧ
• **ମୁଖ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ:
  • ବ୍ରିଟିଶ ସାମଗ୍ରୀ ବହିଷ୍କାର
  • ସରକାରୀ ଚାକିରି ତ୍ୟାଗ
  • ଆଇନଗତ କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ଥଗିତ
• ପ୍ରତ୍ୟାହୃତି: ଚୌରି ଚୌରା ଘଟଣା ଯୋଗୁ (1922)
• ଗୁରୁତ୍ୱ: ଏହା ଭାରତ ଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନ ଥିଲା
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 1920-1922

4. ସ୍ୱରାଜ୍ ପାର୍ଟି

• ସ୍ଥାପକ: ସି.ଆର୍. ଦାସ ଓ ମୋତିଲାଲ ନେହେରୁ 1923 ରେ
• ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ବ୍ରିଟିଶ ପଦ୍ଧତି ମଧ୍ୟରେ କାମ କରି ସ୍ୱରାଜ୍ ହାସଲ କରିବା
• କୌଶଳ: ନିର୍ବାଚନରେ ଭାଗ ନେବା ଓ ବ୍ୟାବସ୍ଥାଗତ ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର କରିବା
• ଗୁରୁତ୍ୱ: ସାମ୍ବିଧାନିକ ପଦ୍ଧତି ଓ ଗଣଆନ୍ଦୋଳନ ଉଭୟର ଆବଶ୍ୟକତା ଉପରେ ଆଲୋକପାତ କଲା
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 1923

5. ସାଇମନ କମିଶନ

• ଅନ୍ୟ ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା: ସାଇମନ କମିଶନ
• ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ଭାରତ ସରକାର ଆଇନ, 1919 ର କାର୍ଯ୍ୟକାରିତା ସମୀକ୍ଷା କରିବା
• ଗଠନ: ସମସ୍ତ ସଦସ୍ୟ ବ୍ରିଟିଶ ଥିଲେ
• ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ: ଭାରତୀୟ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ନ ଥିବାରୁ
• ଗୁରୁତ୍ୱ: ବ୍ୟାପକ ପ୍ରତିବାଦ ଓ “ସାଇମନ ଗୋ ବ୍ୟାକ୍” ଡାକ ସୃଷ୍ଟି କଲା
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 1928-1930

6. ରୌଲେଟ୍ ଆଇନ ଓ ଜଲିଆନୱାଲା ବାଗ୍ ଘଟଣା

• ରୌଲେଟ୍ ଆଇନ: 1919 ରେ ପାରିତ, ବିନା ବିଚାରରେ ଗିରଫ ଓ 6 ମାସ ପାଇଁ ବନ୍ଦ ରଖିବା ଅନୁମତି ଦେଲା
• ଜଲିଆନୱାଲା ବାଗ୍ ଘଟଣା: ଶହ ଶହ ଅସତ୍ର ନାଗରିକଙ୍କୁ ହତ୍ୟା (1919)
• ନେତା: ଜେନେରାଲ୍ ଡାୟର୍
• ଗୁରୁତ୍ୱ: ବ୍ରିଟିଶ ବିରୋଧୀ ଭାବନା ଗଭୀର କଲା ଓ ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 1919

7. ସବ୍ୟାଚରଣ ଆନ୍ଦୋଳନ

• ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ: ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧୀ 1930 ରେ
• ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ବ୍ରିଟିଶ କର୍ତ୍ତୃତ୍ୱକୁ ଗଣ ସବ୍ୟାଚରଣ ମାଧ୍ୟମରେ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରିବା
• ପ୍ରଧାନ କାର୍ଯ୍ୟ:
  • ଲବଣ ଯାତ୍ରା (ଡାଣ୍ଡି ମାର୍ଚ୍ଚ) (1930)
  • ବ୍ରିଟିଶ ସାମଗ୍ରୀ ବହିଷ୍କାର
  • ଲବଣ କର ପ୍ରତିବାଦ
• ଗୁରୁତ୍ୱ: ଭାରତୀୟ ଇତିହାସର ସବୁଠାରୁ ବଡ ଓ ସଂଗଠିତ ଆନ୍ଦୋଳନ
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 1930-1932

8. ରାଉଣ୍ଡ ଟେବୁଲ୍ ସମ୍ମିଳନୀ

• ଆୟୋଜିତ ହେଲା: ବ୍ରିଟିସ୍ ସରକାରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା (1930-1932)
• ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା
• ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀ: ଭାରତୀୟ ନେତା, ବ୍ରିଟିସ୍ ଅଧିକାରୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ପକ୍ଷ
• ପରିଣାମ: କୌଣସି ସମ୍ମତି ହେଲା ନାହିଁ; କଂଗ୍ରେସ-ଲିଗ୍ ଏକତା ସୃଷ୍ଟି ହେଲା
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 1930-1932

9. ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଓ କଂଗ୍ରେସ ମନ୍ତ୍ରିମଣ୍ଡଳଙ୍କ ଇସ୍ତଫା

• କାରଣ: ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ (1939)
• କଂଗ୍ରେସ କାର୍ଯ୍ୟ: ପ୍ରତିବାଦ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରାଦେଶିକ ସରକାରରୁ ଇସ୍ତଫା
• କାରଣ: ସ୍ୱରାଜ୍ୟ ବିନା ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ ବିରୋଧରେ କଂଗ୍ରେସ
• ଗୁରୁତ୍ୱ: ସ୍ୱାଧୀନତା ଦାବି ଦୃଢ଼ ହେଲା
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 1939

10. ଅଗଷ୍ଟ ପ୍ରସ୍ତାବ

• ଜାରି କଲେ: ଲର୍ଡ ଲିନଲିଥଗୋ (1940)
• ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଲେ: ଭାରତକୁ ଡୋମିନିୟନ୍ ସ୍ଥିତି ଓ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରୟାସରେ ଅଂଶଗ୍ରହଣ
• ପ୍ରତିକ୍ରିୟା: କଂଗ୍ରେସ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କଲା, ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦାବି କଲା
• ଗୁରୁତ୍ୱ: ସ୍ୱାଧୀନତା ଦାବି ବଢ଼ିଲା
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 1940

11. ଶିମଳା ସମ୍ମିଳନୀ

• ହେଲା: ଶିମଳାରେ (1942)
• ଅଂଶଗ୍ରହଣକାରୀ: ବ୍ରିଟିସ୍ ଅଧିକାରୀ ଓ ଭାରତୀୟ ନେତା
• ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ଦ୍ୱିତୀୟ ବିଶ୍ୱଯୁଦ୍ଧ ସମୟରେ ଭାରତର ଭବିଷ୍ୟତ ଆଲୋଚନା
• ପରିଣାମ: କୌଣସି ସମ୍ମତି ହେଲା ନାହିଁ; ଭାରତ ଛାଡ଼ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହେଲା
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 1942

12. କ୍ରିପ୍ସ ମିଶନ

• ନେତୃତ୍ୱ: ଲର୍ଡ କ୍ରିପ୍ସ (1942)
• ପ୍ରସ୍ତାବ: ଭାରତ ପାଇଁ ଡୋମିନିୟନ ସ୍ଥିତି ଓ ଯୁଦ୍ଧ ପ୍ରୟାସରେ ଭାଗିଦାରିତା
• ପ୍ରତିକ୍ରିୟା: କଂଗ୍ରେସ ଏହାକୁ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କଲା, ପୂର୍ଣ୍ଣ ସ୍ୱାଧୀନତା ଦାବି କଲା
• ଗୁରୁତ୍ୱ: ବ୍ରିଟିଶ ଓ ଭାରତୀୟ ନେତାମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଖାଲିକୁ ବନ୍ଧିବାକୁ ବିଫଳ
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 1942

13. ୱାଭେଲ୍ ଯୋଜନା

• ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲେ: ଲର୍ଡ ୱାଭେଲ୍ (1945)
• ପ୍ରସ୍ତାବ: ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ ଗଠନ ସଭା ଗଠନ
• ପ୍ରତିକ୍ରିୟା: କଂଗ୍ରେସ ଗ୍ରହଣ କଲା, କିନ୍ତୁ ମୁସଲିମ୍ ଲିଗ୍ ପ୍ରତ୍ୟାହାର କଲା
• ଗୁରୁତ୍ୱ: ଗଠନ ସଭା ପାଇଁ ଭିତି ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲା
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 1945

14. କ୍ୟାବିନେଟ୍ ମିଶନ ଓ ଗଠନ ସଭା

• କ୍ୟାବିନେଟ୍ ମିଶନ: ଭାରତ ପାଇଁ ଏକ ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରସ୍ତାବ କଲା (1946)
• ଗଠନ ସଭା: ସମ୍ବିଧାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ପାଇଁ ଗଠିତ
• ସମାବେଶ: ସମସ୍ତ ସମୁଦାୟକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ ଦେଉଥିବା 389 ଜଣ ସଦସ୍ୟ
• ଗୁରୁତ୍ୱ: ଭାରତର ସମ୍ବିଧାନ ପାଇଁ ଭିତି ସ୍ଥାପନ କଲା
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 1946

15. ମାଉଣ୍ଟବାଟେନ୍ ଯୋଜନା

• ଅନ୍ୟ ନାମରେ: ବିଭାଜନ ଯୋଜନା
• ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇଥିଲେ: ଲର୍ଡ ମାଉଣ୍ଟବାଟେନ୍ (1947)
• ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ: ବ୍ରିଟିଶ ଭାରତକୁ ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ଭାବେ ବିଭାଜିତ କରିବା
• ମୁଖ୍ୟ ବିଶେଷତା:
  • ଦୁଇ-ଜାତି ତତ୍ତ୍ୱ
  • ଧର୍ମ ଭିତ୍ତିରେ ବିଭାଜନ
• ଗୁରୁତ୍ୱ: ଦୁଇ ସ୍ୱାଧୀନ ଜାତିର ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଦାୟୀ
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 1947

16. 1947 ର ଭାରତ ସ୍ୱାଧୀନତା ଆଇନ

• କାର୍ଯ୍ୟାନ୍ବାଦ କରିଲା: ବ୍ରିଟିସ୍ ସଂସଦ (1947)
• ବ୍ୟବସ୍ଥା:
  • ଭାରତକୁ ଭାରତ ଓ ପାକିସ୍ତାନ ଭାବେ ବିଭକ୍ତ କରିବା
  • ନୂତନ ସରକାରମାନଙ୍କୁ କ୍ଷମତା ହସ୍ତାନ୍ତର
• ଗୁରୁତ୍ୱ: ଭାରତରେ ବ୍ରିଟିସ୍ ଶାସନର ଅନ୍ତ ଘଟାଇଲା ଓ ଦୁଇଟି ଜାତିର ଜନ୍ମ ସୂଚିତ କଲା
• ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ତାରିଖ: 1947